समुद्राच्या लाटांपासून जनतेच्या प्रश्नांपर्यंत… संघर्ष, सेवाभाव आणि नेतृत्वाचा प्रवास!

अभिजीत दिलीप सांगळे : कामगारांच्या हक्कांसाठी लढणारे आणि वसईच्या विकासाचे स्वप्न पाहणारे ध्येयवादी व्यक्तिमत्त्व

काही माणसांची ओळख त्यांच्या पदावरून निर्माण होते, तर काहींची ओळख त्यांच्या कार्यातून घडत असते. पदे येतात आणि जातात; मात्र समाजासाठी केलेले काम, संकटाच्या काळात माणसांच्या पाठीशी उभे राहण्याची वृत्ती आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याचे धैर्य हीच व्यक्तिमत्त्वाची खरी ओळख ठरते. अभिजीत दिलीप सांगळे यांचा प्रवास अशाच एका ध्येयवादी आणि सामाजिक बांधिलकी जपणाऱ्या व्यक्तिमत्त्वाचा परिचय करून देणारा आहे.

समुद्राच्या अथांग लाटांशी नाते जोडलेल्या सागरी क्षेत्रापासून ते सामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन प्रश्नांपर्यंत, कामगारांच्या हक्कांपासून ते स्थानिक सामाजिक आणि राजकीय प्रश्नांपर्यंत विविध क्षेत्रांत सक्रिय भूमिका बजावणारे अभिजीत सांगळे हे वसई-विरार परिसरातील एक सक्रिय सामाजिक आणि राजकीय कार्यकर्ते म्हणून ओळखले जात आहेत.

समुद्राशी नाते आणि संघर्षाची जाणीव

अभिजीत दिलीप सांगळे यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांची सागरी क्षेत्रातील पार्श्वभूमी. मर्चंट नेव्ही क्षेत्रातील अनुभव, Marine Engineer Class IV ही व्यावसायिक पात्रता आणि सुमारे १४ वर्षांचा अनुभव त्यांच्या व्यावसायिक प्रवासाची ओळख करून देतो.

समुद्रावर काम करणाऱ्या नाविकांचे आयुष्य सामान्य माणसाला सहज समजणारे नाही. कुटुंबापासून कित्येक महिने दूर राहणे, प्रतिकूल हवामान, जहाजावरील जोखीम, आंतरराष्ट्रीय नियम आणि रोजगारातील अनिश्चितता अशा अनेक आव्हानांचा सामना नाविकांना करावा लागतो.

या क्षेत्रातील प्रत्यक्ष अनुभवामुळे नाविकांच्या अडचणी केवळ ऐकून नव्हे, तर स्वतःच्या अनुभवातून समजून घेण्याची संधी सांगळे यांना मिळाली. याच अनुभवातून त्यांनी कामगारांच्या हक्कांसाठी संघटनात्मक पातळीवर काम करण्यास सुरुवात केली.

नाविकांच्या हक्कांसाठी राष्ट्रीय स्तरावर आवाज

ऑल इंडिया सीफेरर्स अँड जनरल वर्कर्स युनियनचे कार्याध्यक्ष (Working President) म्हणून अभिजीत सांगळे यांनी भारतीय नाविकांचे रोजगार, सुरक्षितता, सन्मान आणि न्याय्य संधी या विषयांवर सातत्याने भूमिका मांडली आहे.

नाविकांच्या रोजगारावर परिणाम करणारे सरकारी निर्णय, परदेशातील व्हिसा प्रक्रियेतील अडचणी, जहाजांवर अडकलेले भारतीय कर्मचारी, बेकायदेशीर भरती प्रक्रिया आणि नाविकांच्या सुरक्षिततेचे प्रश्न या विषयांवर त्यांनी संबंधित यंत्रणांकडे पाठपुरावा केला आहे.

२०२१ मध्ये कोविड लसीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय नाविकांना परदेशातील जहाजांवर रोजगार मिळवताना येणाऱ्या अडचणींचा प्रश्न त्यांनी माध्यमांसमोर मांडला. या विषयावर द इंडियन एक्सप्रेसने ११ जुलै २०२१ रोजी प्रसिद्ध केलेल्या वृत्तात त्यांचा कार्याध्यक्ष म्हणून उल्लेख केला होता.

चीनमधील बंदरांवर भारतीय नाविकांना प्रवेश नाकारला जात असल्याच्या प्रश्नावरही त्यांनी केंद्र सरकारकडे हस्तक्षेपाची मागणी केली. हा विषय द टाइम्स ऑफ इंडिया आणि Maritime Gateway यांसारख्या माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झाला.

२०२४ मध्ये अमेरिकेतील बाल्टिमोर जहाज दुर्घटनेनंतर भारतीय कर्मचाऱ्यांची सुरक्षितता आणि चौकशीदरम्यान त्यांच्या हक्कांचा मुद्दाही त्यांनी उपस्थित केला. यासंदर्भात द टाइम्स ऑफ इंडियामध्ये त्यांची भूमिका प्रसिद्ध झाली.

नाविकांच्या प्रश्नांवर त्यांची भूमिका केवळ निवेदनांपुरती मर्यादित नसून रोजगाराच्या संधी, प्रशिक्षण, करिअरमधील प्रगती आणि आंतरराष्ट्रीय सागरी नियमांनुसार कामगारांना न्याय मिळावा, यासाठीही ते प्रयत्नशील आहेत.

संकटाच्या समुद्रात नाविकांच्या पाठीशी उभे राहणारे नेतृत्व

सागरी क्षेत्रातील सर्वांत महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे जहाजावरील कर्मचाऱ्यांची सुरक्षितता.

ओमानजवळ हल्ल्याचा सामना केलेल्या MT Marivex या तेलवाहू जहाजावरील २४ भारतीय नाविकांच्या बचावप्रकरणात नाविकांच्या संघटनेशी संपर्क साधण्यात आला होता. त्या वेळी निर्माण झालेली भीती आणि मदतीसाठी आलेले संदेश याबाबत अभिजीत सांगळे यांनी The National या आंतरराष्ट्रीय वृत्तपत्राशी संवाद साधला.

२०२६ मध्ये पश्चिम आशियातील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर स्ट्रेट ऑफ होर्मुझ परिसरातील भारतीय नाविकांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्नही त्यांनी उपस्थित केला. भारतीय नाविकांची सुरक्षा, संकटग्रस्त कर्मचाऱ्यांना मदत आणि गरज पडल्यास त्यांना सुरक्षितपणे मायदेशी परत आणण्याची व्यवस्था या विषयांवर त्यांनी भूमिका मांडली.

जागतिक व्यापाराची चाके चालू ठेवणारा नाविक हा केवळ कर्मचारी नसतो; तो कोणाच्या तरी घराचा आधार, कोणाच्या मुलांचे भविष्य आणि कोणाच्या कुटुंबाचा कर्ता असतो. ही जाणीव त्यांच्या भूमिकेतून दिसून येते.

रोजगारातील फसवणुकीविरोधात लढा

सागरी क्षेत्रात नोकरी मिळवण्याच्या आशेने अनेक तरुण मोठी आर्थिक गुंतवणूक करतात. मात्र काही ठिकाणी बनावट एजन्सी, खोटी नियुक्तिपत्रे, बोगस RPSL क्रमांक आणि नोकरीच्या आमिषाने पैसे उकळण्याचे प्रकार घडतात.

अशा फसवणुकीपासून तरुणांचे संरक्षण व्हावे, यासाठी अभिजीत सांगळे यांनी आवाज उठवला आहे.

१८ एप्रिल २०२६ रोजी Marine Insightने भारतीय नाविकांच्या रोजगारातील फसवणुकीच्या वाढत्या प्रकारांवर वृत्त प्रसिद्ध केले. त्यामध्ये नाविकांसाठी केंद्रीय तक्रार नोंदणी आणि फसवणुकीविरोधात प्रभावी यंत्रणा उभारण्याची गरज असल्याची त्यांची भूमिका नमूद करण्यात आली.

तरुणांच्या स्वप्नांचा बाजार मांडणाऱ्यांना आळा बसला पाहिजे आणि रोजगाराच्या नावाखाली कोणत्याही उमेदवाराची आर्थिक फसवणूक होता कामा नये, ही त्यांची स्पष्ट भूमिका आहे.

वसई-विरारच्या मातीशी जोडलेली सामाजिक बांधिलकी

व्यावसायिक जीवनात राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील प्रश्न हाताळत असतानाच अभिजीत सांगळे यांनी आपल्या स्थानिक परिसराशी असलेले नातेही जपले आहे.

वसई-विरार हे वेगाने वाढणारे शहर आहे. मात्र वाढत्या लोकसंख्येबरोबर पाणीपुरवठा, रस्ते, वाहतूक, कचरा व्यवस्थापन, आरोग्य सुविधा, अनधिकृत बांधकामे आणि नागरी सुविधांचे प्रश्नही वाढत आहेत.

या प्रश्नांकडे केवळ राजकीय विषय म्हणून न पाहता सामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनाशी संबंधित मूलभूत प्रश्न म्हणून पाहण्याची भूमिका त्यांनी घेतली आहे.

वसई-विरारमधील नागरी सुविधांसाठी शिवसेनेच्या शिष्टमंडळाने महापालिका आयुक्तांची भेट घेतली होती. २२ एप्रिल २०२६ रोजी सामनामध्ये प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तात अभिजीत सांगळे यांचा या शिष्टमंडळातील उपस्थित पदाधिकाऱ्यांमध्ये उल्लेख करण्यात आला होता.

पाणीपुरवठा, रस्त्यांची दुरवस्था, नालेसफाई आणि नागरिकांच्या मूलभूत सुविधांबाबत प्रशासनाने जबाबदारीने काम करावे, ही या प्रयत्नांमागील भूमिका आहे.

त्यांच्या मते, विकास म्हणजे केवळ उंच इमारती आणि मोठे प्रकल्प नव्हेत; तर प्रत्येक घरापर्यंत स्वच्छ पाणी, सुरक्षित रस्ते, उत्तम आरोग्य सुविधा आणि सामान्य माणसाला सन्मानाने जगता येईल अशी व्यवस्था निर्माण करणे होय.

राजकारण हे सत्तेचे नव्हे, तर जनसेवेचे माध्यम

शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाशी जोडलेले अभिजीत सांगळे यांनी स्थानिक पातळीवर संघटनात्मक कामात सक्रिय सहभाग घेतला आहे.

वसई विधानसभा क्षेत्रातील समन्वयक म्हणून तसेच तालुका पातळीवरील संघटनात्मक जबाबदारी सांभाळताना पक्षाची ताकद वाढवणे, कार्यकर्त्यांमध्ये समन्वय निर्माण करणे आणि स्थानिक जनतेचे प्रश्न पक्षाच्या माध्यमातून मांडणे यावर त्यांनी भर दिला आहे.

त्यांच्या राजकीय विचारविश्वात मराठी भाषा, मराठी माणसाचा स्वाभिमान, महाराष्ट्राची अस्मिता आणि स्थानिक भूमिपुत्रांचे प्रश्न यांना महत्त्वाचे स्थान आहे.

महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय इतिहासात शिवसेनेने मराठी माणसाच्या हक्कांसाठी उभारलेल्या चळवळीचा प्रभाव मोठा आहे. त्याच विचारांची बांधिलकी जपत नव्या पिढीतील कार्यकर्त्यांना संघटित करण्याची गरज ते व्यक्त करतात.

त्यांच्या मते, पक्ष कोणताही असो; सामान्य माणसाचा प्रश्न हा राजकारणापेक्षा मोठा असला पाहिजे. मतभेद असू शकतात, विचार वेगळे असू शकतात; मात्र वसई-विरारच्या विकासासाठी आणि महाराष्ट्राच्या हितासाठी एकत्र येणे ही काळाची गरज आहे.

संघटनात्मक नेतृत्व आणि उद्याची दिशा

आजच्या काळात नेतृत्वाची व्याख्या बदलत आहे. केवळ व्यासपीठावर भाषण करणे किंवा पद धारण करणे म्हणजे नेतृत्व नव्हे. लोकांच्या अडचणी समजून घेणे, संबंधित यंत्रणांपर्यंत त्यांचा आवाज पोहोचवणे, प्रश्नांचा अभ्यास करणे आणि उत्तर मिळेपर्यंत पाठपुरावा करणे ही नेतृत्वाची खरी कसोटी आहे.

अभिजीत सांगळे यांच्या कार्याचा विचार केला, तर सागरी कामगारांचे प्रश्न, रोजगारातील पारदर्शकता, स्थानिक नागरी समस्या आणि संघटनात्मक बांधणी असे विविध पैलू समोर येतात.

व्यावसायिक क्षेत्रातील अनुभव आणि सामाजिक कार्यातील सक्रियता यांची सांगड घालत भविष्यात अधिक व्यापक स्तरावर काम करण्याची संधी त्यांच्या पुढे आहे.

नव्या पिढीतील तरुणांना योग्य मार्गदर्शन मिळावे, रोजगाराच्या संधी उपलब्ध व्हाव्यात, कामगारांचे हक्क सुरक्षित राहावेत आणि स्थानिक पातळीवर सक्षम नेतृत्व निर्माण व्हावे, ही त्यांच्या कार्याची पुढील दिशा ठरू शकते.

व्यक्तिमत्त्वाचा खरा अर्थ

एखाद्या व्यक्तीची उंची त्याच्या पदाने ठरत नाही, तर त्याच्यावर विश्वास ठेवणाऱ्या माणसांच्या संख्येने आणि त्यांच्या अडचणीच्या वेळी तो किती खंबीरपणे उभा राहतो, यावर ठरते.

समुद्रावर काम करणाऱ्या नाविकांच्या सुरक्षिततेपासून ते आपल्या परिसरातील सामान्य नागरिकांच्या प्रश्नांपर्यंत विविध विषयांवर भूमिका मांडणारा कार्यकर्ता म्हणून अभिजीत दिलीप सांगळे यांचा प्रवास महत्त्वाचा ठरतो.

त्यांच्या वाटचालीत यशाबरोबरच आव्हानेही असतील. टीका, मतभेद आणि संघर्ष हे सार्वजनिक जीवनाचे अविभाज्य भाग आहेत. मात्र कोणत्याही नेतृत्वाची खरी ओळख त्याच्या सातत्यपूर्ण कामातूनच निर्माण होत असते.

आज त्यांच्यासमोर अनेक संधी आहेत. या संधींचे रूपांतर समाजहिताच्या कार्यात करण्याची जबाबदारीही तितकीच मोठी आहे.

कारण शेवटी माणूस किती मोठ्या पदावर पोहोचला, यापेक्षा त्याच्या प्रवासामुळे किती सामान्य माणसांना आधार मिळाला, हेच त्याच्या आयुष्याचे खरे यश असते.

समुद्राच्या लाटांशी झुंज देण्याचा अनुभव, कामगारांच्या हक्कांसाठी लढण्याची जिद्द आणि समाजाच्या प्रश्नांसाठी कार्यरत राहण्याची धडपड — या विविध पैलूंमधून अभिजीत दिलीप सांगळे यांच्या व्यक्तिमत्त्वाचा प्रवास उलगडतो. संघर्ष, अनुभव आणि सामाजिक बांधिलकी यांची सांगड घालत त्यांची वाटचाल पुढे सुरू आहे.